Kelime kökeni olarak İtalyanca “fresko (taze)” sözcüğünden türeyen; yeni sürülmüş ıslak sıva üzerine boyalarla resim yapma tekniğine ve bu teknikle oluşmuş resimlere fresk denmektedir. Çok katlı sıva, açık fon üstüne boyama gibi çeşitli uygulama biçimleri olan fresk tekniğinin öncelikli amacı duvara sürülen sıva kurumadan resmi bitirmektir. Oldukça uğraş verici bir duvar sanatı olan freskin, sıva kuruduktan sonra düzeltilmesi veya renginin değiştirilmesi gibi bir olanağı yoktur. Suyla karıştırılan boyalar ıslak sıva üzerine resim olarak uygulandıktan sonra, sıva ile eş zamanlı kuruyarak duvarın kalıcı bir parçası olur. Kuruma esnasında sıvanın bütün katlarına işleyen boyalar freski teknik gereği diğer duvar resimlerine göre daha dayanıklı kılar.

sistine  chapel

Aslında freskin tarihi, sanat amacıyla çizilmiş olmasalar da pre-historik çağlarda mağara duvarlarına yapılmış figūrlere kadar uzanmaktadır. Mezopotamya ve Girit uygarlıklarından; Mısır, Yunanistan ve İtalya’ya kadar yayılan fresk sanatı, tarihin pek çok döneminde ve birbirinden farklı uygarlıklarda varlığını sürdürmüştür. Fresk tekniği ilk kez Giotto geleneğinden gelen ve Rönesans ressamlarından olan Cennino Cennini tarafından Ustanın Elkitabı adıyla yazıya dökülmüştür.

mısır mezar duvar resmi

Fresk tekniğinin en yaygın yapıldığı dönem Rönesans’tır. Fresk bu dönemde Erken Rönesans öncülerinden Giotto ile birlikte adeta yeniden yaratılmıştır. Assisi Kilisesi’ne Aziz Francesco’nun yaşam öyküsünü resmederek fresk alanında ün kazanan Giotto resme perspektif, üçüncü boyut ve duyguları yansıtan ifadeler kazandırmıştır. Freskleri ile devrim yaratan Giotto’nun açtığı çığır, Gaddo Gaddi, Taddeo Gaddi, Simone Martini, Orcagna Masaccio, Ambrogio Lorenzetti gibi sanatçılar tarafından da takip edilerek geliştirilmiştir. Dönemin dini ve resmi binalarına yapılmış bu freskler resim sanatında çok önemli bir yere sahiptir.

Ambrogio Lorenzetti

Giotto ve onu takip eden sanatçılar, Ortaçağ’ın dini simgelerin kullanıldığı kuralcı resim anlayışına bir son verilmesini ve nesnelerin doğal halleri ile yansıtılmasını savunmuşlardır. Rönesans ile doruğuna ulaşan fresk sanatı, dini tasvirlerin dışında toplumsal değişime ayna tutan konumuyla tarihi resimlemeyi başarmıştır. Barok döneminde de Tiepolo gibi ressamlarla varlığını sürdüren fresk zaman içinde önemini yitirmiştir. 20. YY.’da Diego Rivera gibi diğer Meksikalı duvar ressamları ile özgün ve çağdaş bir anlatım yakalayan fresk sanatı yeniden canlandırılmış fakat yaygınlaşamamıştır.

giotto di bondone

İslam Sanatı’nda ise insan resmi (figür) çizimleri yasak olduğu için; fresk yalnızca sınırlı bir şekilde sivil mimaride kullanılmıştır. Resim yerine bitki süslemeleri, geometrik ve yazı kompozisyonları kullanılmış ve bu alanda çini sanatı gelişmiştir; böylece fresk tekniği İslam Sanatı’nda kendine yer edinemeyerek ortadan kalkmıştır.

rafaello vatikan sarayı

Vatikan’da bulunan Sistine Şapeli’ndeki Michelangelo tarafından yapılan “Adem’in Yaratılışı” ve Raffaello’nun Vatikan Sarayı odaları için yaptığı duvar resimleri dünyadaki en ünlü fresk tekniği örnekleridir. Dünyanın en büyük fresk çalışması ise Almanya’da yer alan Würzberg Rezidansı’nın merdivenlerinin üzerinde yer alan 677 metrekareye yayılmış ve 1752-1753 yılları arasında Giovanni Battista Tiepolo tarafından yapılan fresktir.

Adem'in Yaratılışı

dünyanın en büyük freski